Box 3 en beleggen: zo wordt je vermogen belast

Bij beleggen in box 3 betaal je belasting over je vermogen, niet alleen over de winst die je opneemt. Voor 2026 is het heffingsvrije vermogen € 59.357 per persoon. De gebruikelijke berekening gaat voor beleggingen uit van een rendement van 6,00%, waarover je 36% belasting betaalt. Is je werkelijke rendement lager, dan kun je mogelijk minder belasting betalen.

Hoeveel je betaalt, hangt ook af van je spaargeld, eventuele schulden en een fiscale partner. De waarde van je bezittingen op 1 januari speelt daarbij een grote rol.

Hoe werkt box 3 bij beleggen?

In box 3 vallen onder meer je bank- en spaartegoeden en de waarde van je beleggingen. De Belastingdienst kijkt naar je totale vermogen in deze box. Je hoeft dus niet voor elke belegging apart te bepalen of die boven de vrijstelling uitkomt.

Voor de gewone berekening gebruikt de Belastingdienst een forfaitair rendement: een vastgesteld percentage dat niet gelijk hoeft te zijn aan wat je zelf hebt verdiend. In 2026 geldt in deze berekening:

  • Voor bank- en spaartegoeden: een rendement van 1,28%.
  • Voor beleggingen en overige bezittingen: een rendement van 6,00%.
  • Voor het berekende belastbare rendement: een belastingtarief van 36%.

Je betaalt dat tarief dus niet direct over je hele beleggingsvermogen. Eerst wordt het rendement berekend en wordt rekening gehouden met het heffingsvrije vermogen en eventuele schulden.

Een rekenvoorbeeld voor een belegger

Stel dat je op 1 januari ongeveer € 100.000 aan beleggingen hebt. Je hebt geen ander vermogen in box 3, geen schulden en geen fiscale partner. Met de hierboven genoemde bedragen blijft na het heffingsvrije vermogen ongeveer € 40.643 over.

Het forfaitaire rendement daarover is ongeveer € 2.439. Bij een tarief van 36% komt de belasting uit op ongeveer € 878. Dit is de uitkomst van de gewone berekening, ook als je in dat jaar minder rendement haalt. Een lager werkelijk rendement kan wel tot een lagere aanslag leiden.

Heb je naast beleggingen ook spaargeld? Dan is de berekening anders. Je bezittingen vallen dan in verschillende categorieën met elk een eigen rendementspercentage. Het heffingsvrije vermogen wordt verdeeld over je bezittingen.

De peildatum en de waarde van je beleggingen

Voor de gewone berekening geef je de waarde van je bezittingen op 1 januari van het belastingjaar door. Voor een beleggingsrekening gaat het om de waarde van de beleggingen en het eventuele geld op de rekening. Je jaaroverzicht van je bank of broker helpt je bij de aangifte.

Stijgt of daalt je portefeuille later in het jaar, dan verandert dat de waarde op de peildatum niet. De waardeontwikkeling kan wel meetellen als je je werkelijke rendement doorgeeft.

Rond de peildatum tijdelijk beleggingen verkopen om meer spaargeld op te geven, levert niet vanzelf een lagere aanslag op. Bij zulke tijdelijke verschuivingen kan de Belastingdienst regels tegen peildatumarbitrage toepassen.

Werkelijk rendement doorgeven bij een lagere opbrengst

Via de tegenbewijsregeling kun je aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement. Is dat zo, dan wordt de belasting op basis van je werkelijke rendement berekend. Het doorgeven van je werkelijke rendement kan niet leiden tot een hogere box 3-belasting dan de forfaitaire berekening.

Bij het werkelijke rendement tellen inkomsten zoals dividend mee, maar ook de waardeverandering van je beleggingen. Een koerswinst telt dus mee als je nog niets hebt verkocht. Een koersverlies verlaagt je werkelijke rendement.

Er zit een belangrijke keerzijde aan de tegenbewijsregeling: bij de berekening op basis van werkelijk rendement geldt geen heffingsvrij vermogen. Daarom is een lager werkelijk rendement niet in iedere situatie genoeg voor een lagere belasting. Vergelijk de uitkomsten voor je totale vermogen in box 3, niet alleen die van je beleggingsrekening.

Kosten, schulden en verlies in box 3

Kosten voor het kopen, verkopen of beheren van beleggingen mag je niet aftrekken van je werkelijke rendement. Rente die je betaalt over een schuld in box 3 mag je wel meenemen in die berekening.

Is je totale werkelijke rendement in box 3 negatief, dan wordt het voor de belastingberekening op nul gezet. Je betaalt over dat jaar dan geen box 3-belasting, maar je kunt het verlies niet verrekenen met een ander jaar.

Schulden in box 3 kunnen ook invloed hebben op de gewone berekening. Daarbij gelden aparte regels en een drempel. Een schuld verlaagt je belastbare vermogen dus niet altijd met het volledige bedrag.

Veelgestelde vragen over box 3 en beleggen

Betaal je ook belasting als je beleggingen niet hebt verkocht?
Ja. Voor de gewone berekening telt de waarde op 1 januari mee, ongeacht of je daarna verkoopt. Bij het werkelijke rendement telt ook een waardestijging mee die je nog niet hebt verzilverd.

Betaal je belasting als je minder bezit dan het heffingsvrije vermogen?
Bij de gewone berekening betaal je geen box 3-belasting als je totale vermogen na aftrek van de toepasselijke schulden niet boven het heffingsvrije vermogen uitkomt.

Maakt een fiscale partner verschil?
Ja. Met een fiscale partner kun je samen gebruikmaken van het heffingsvrije vermogen van beide partners. Ook kun je bepaalde bedragen in de aangifte tussen elkaar verdelen.

Waarom kan de belasting hoog zijn na een slecht beleggingsjaar?
De gewone berekening gebruikt een vastgesteld rendement, ook als je beleggingen weinig opleveren of in waarde dalen. Door je werkelijke rendement door te geven, kun je mogelijk laten zien dat de belasting lager moet zijn.

Pak voor je aangifte je jaaroverzicht en verzamel de gegevens over inkomsten en waardeveranderingen. Zo kun je de gewone berekening vergelijken met de uitkomst op basis van je werkelijke rendement.