Wat zijn opties bij beleggen en hoe werken ze?

Opties zijn contracten waarmee je als belegger het recht koopt om een onderliggende waarde, zoals een aandeel, tegen een afgesproken prijs te kopen of te verkopen. Voor dat recht betaal je een bedrag: de optiepremie. De verkoper van de optie ontvangt die premie, maar gaat daarmee een verplichting aan.

Met opties kun je bijvoorbeeld inspelen op een koersstijging of je beschermen tegen een koersdaling. Ze zijn wel ingewikkelder dan aandelen en kunnen snel in waarde veranderen. Als koper kun je je hele inleg verliezen; als verkoper kun je nog meer verliezen.

Wat zijn opties bij beleggen precies?

Een optie is een afgeleid product: de waarde hangt samen met de koers van iets anders. Dat kan een aandeel zijn, maar ook een beursindex. Je bezit die onderliggende waarde niet automatisch als je een optie koopt.

Elk optiecontract heeft een aantal vaste kenmerken:

  • De onderliggende waarde: het aandeel of de index waarop de optie betrekking heeft.
  • De uitoefenprijs: de afgesproken prijs waartegen je mag kopen of verkopen.
  • De looptijd: de periode tot de optie afloopt, ook wel de expiratie genoemd.
  • De premie: de prijs die de koper voor de optie betaalt.
  • De contractgrootte: de hoeveelheid waarop één optiecontract betrekking heeft.

Bij aandelenopties gaat één contract vaak over ongeveer 100 aandelen. De premie wordt daarbij meestal per aandeel weergegeven. Een premie van € 2 komt bij een contract voor 100 aandelen dus neer op € 200, exclusief kosten. De contractgrootte kan per product verschillen.

Het verschil tussen een calloptie en een putoptie

Er zijn twee soorten opties: calls en puts. Het verschil zit in het recht dat de koper krijgt.

  • Een calloptie geeft het recht om de onderliggende waarde tegen de uitoefenprijs te kopen. Een koper kan hiervan profiteren als de koers voldoende stijgt.
  • Een putoptie geeft het recht om de onderliggende waarde tegen de uitoefenprijs te verkopen. Een koper kan hiervan profiteren als de koers voldoende daalt.

Een call is niet automatisch winstgevend zodra het aandeel stijgt. De betaalde premie en eventuele kosten moeten ook worden terugverdiend. Hetzelfde geldt voor een put als de koers daalt.

Een rekenvoorbeeld van een calloptie

Stel dat je een calloptie koopt op een aandeel met een uitoefenprijs van € 50. Je betaalt een premie van € 2 per aandeel. Het contract gaat in dit voorbeeld over 100 aandelen, dus de totale premie is € 200.

Op de afloopdatum staat het aandeel op € 60. Het recht om voor € 50 te kopen heeft dan een waarde van € 10 per aandeel. Na aftrek van de premie blijft er € 8 per aandeel over. Voor het hele contract is dat € 800 winst, zonder transactiekosten.

Staat het aandeel op de afloopdatum op € 50 of lager? Dan heeft het kooprecht geen waarde. Je laat de optie in dat geval aflopen en verliest de betaalde € 200. Ook als het aandeel op € 51 staat, maak je in dit voorbeeld nog verlies: de waarde van € 1 per aandeel is lager dan de betaalde premie.

Bij dit voorbeeld ligt het punt waarop je quitte speelt op de afloopdatum op € 52 per aandeel, zonder kosten. Verkoop je de optie eerder, dan kan de prijs anders zijn doordat er nog tijd over is.

Een optie kopen, verkopen of uitoefenen

Als koper hoef je meestal niet te wachten tot de afloopdatum. Je kunt de optie vaak eerder op de beurs verkopen. Je ontvangt dan de prijs die op dat moment geldt. Is die hoger dan je aankoopprijs en de kosten samen, dan maak je winst.

Een optie uitoefenen betekent dat je gebruikmaakt van het koop- of verkooprecht. Bij sommige opties kan dat tijdens de looptijd, bij andere alleen op de afloopdatum. Afhankelijk van het contract volgt levering van de onderliggende waarde of een verrekening in geld.

Een optie die op de afloopdatum waarde heeft, kan automatisch worden uitgeoefend of verrekend. De afhandeling en eventuele kosten verschillen per broker en product. Bij levering van aandelen kan daar geld of een aandelenpositie voor nodig zijn.

Een optie schrijven geeft een verplichting

Een optie verkopen die je nog niet bezit heet een optie schrijven. Je ontvangt dan premie, maar neemt ook een verplichting op je. Dat is iets anders dan een eerder gekochte optie weer verkopen om je positie te sluiten.

Schrijf je een call, dan kun je verplicht worden de onderliggende waarde te leveren tegen de uitoefenprijs. Heb je de aandelen niet, dan kan je verlies zeer groot zijn als de koers sterk stijgt. Een aandelenkoers heeft geen vaste bovengrens, waardoor het mogelijke verlies bij zo’n ongedekte call in theorie onbeperkt is.

Schrijf je een put, dan kun je verplicht worden de onderliggende waarde te kopen tegen de uitoefenprijs, ook als de marktprijs veel lager is. De ontvangen premie beperkt het verlies, maar neemt het risico niet weg. Een broker kan daarom onderpand of voldoende geld op je rekening verlangen.

Waardoor verandert de prijs van een optie?

De prijs van een optie hangt niet alleen af van de koers van de onderliggende waarde. Ook de resterende looptijd en de verwachte beweeglijkheid van die koers spelen mee.

  • Koers: een stijging maakt een call meestal meer waard en een put meestal minder waard. Bij een daling is dat vaak andersom.
  • Looptijd: zolang er tijd over is, bestaat de kans dat de koers gunstig beweegt. Die tijdswaarde neemt doorgaans af richting de afloopdatum.
  • Verwachte beweeglijkheid: als de markt grotere koersschommelingen verwacht, worden opties vaak duurder.

Daardoor kun je met een optie verlies maken, zelfs als de koers de verwachte kant op beweegt. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als de koers te weinig stijgt, terwijl de resterende looptijd korter wordt.

Veelgestelde vragen over opties bij beleggen

Wat is het verschil tussen opties en aandelen?
Met een aandeel bezit je een stukje van een bedrijf. Een optie geeft een tijdelijk recht of een tijdelijke verplichting rond een onderliggende waarde. Als koper van een optie ben je daardoor niet automatisch aandeelhouder.

Kun je met opties meer verliezen dan je inleg?
Als je een optie koopt, is je verlies op die optie beperkt tot de betaalde premie en kosten. Schrijf je een optie, dan kan je verlies groter zijn dan de premie die je ontvangt.

Waarom gebruiken beleggers een putoptie?
Een put kan bescherming bieden tegen een daling van een bezit. Die bescherming kost premie en geldt alleen volgens de voorwaarden en looptijd van het contract. Een put kan ook worden gekocht om op een daling in te spelen.

Zijn opties geschikt voor beginners?
Opties vragen kennis van de looptijd, premie en verplichtingen. Vooral het schrijven van ongedekte opties brengt grote risico’s mee. Begrijp je niet wanneer je winst of verlies maakt, dan is het verstandig om het contract nog niet te kopen of schrijven.

Bekijk bij een optie altijd wat er op de afloopdatum gebeurt: vervalt het contract, wordt het in geld verrekend of kunnen er aandelen worden geleverd? Dat bepaalt welke positie je daarna op je rekening kunt hebben.